Từ ngày 10.9.2026, doanh nghiệp huy động người lao động làm thêm giờ mà không có sự đồng ý, trừ trường hợp đặc biệt theo luật, có thể bị phạt tới 50 triệu đồng. Người lao động cần nắm rõ giới hạn làm thêm giờ để bảo vệ quyền lợi của mình.
Làm thêm giờ phải có sự đồng ý của người lao động
Theo Điều 107 Bộ luật Lao động 2019, làm thêm giờ là thời gian người lao động làm việc ngoài thời giờ làm việc bình thường theo quy định pháp luật, thỏa ước lao động tập thể hoặc nội quy lao động.
Về nguyên tắc, người sử dụng lao động chỉ được tổ chức làm thêm giờ khi có sự đồng ý của người lao động. Số giờ làm thêm không được quá 50% số giờ làm việc bình thường trong ngày.
Trường hợp doanh nghiệp áp dụng thời giờ làm việc bình thường theo tuần, tổng thời gian làm việc bình thường và làm thêm không quá 12 giờ/ngày và không quá 40 giờ làm thêm trong tháng. Tổng số giờ làm thêm thông thường không quá 200 giờ/năm. Các giới hạn này phải được bảo đảm đồng thời; chẳng hạn, nếu người lao động làm thêm 45 giờ trong một tháng thì đã vượt giới hạn tháng, dù tổng số giờ làm thêm cả năm chưa quá 200 giờ.
Trường hợp nào được làm thêm đến 300 giờ/năm?
Pháp luật cho phép doanh nghiệp tổ chức làm thêm từ trên 200 giờ đến 300 giờ/năm trong một số ngành, nghề và trường hợp nhất định.
Trong đó có các lĩnh vực như sản xuất, gia công xuất khẩu hàng dệt, may, da, giày, điện, điện tử, chế biến nông, lâm, diêm nghiệp, thủy sản; sản xuất, cung cấp điện, viễn thông, lọc dầu; cấp, thoát nước.
Quy định này cũng áp dụng khi doanh nghiệp cần giải quyết công việc đòi hỏi lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao mà thị trường lao động không cung ứng đầy đủ, kịp thời; hoặc phải xử lý công việc cấp bách, không thể trì hoãn do tính chất thời vụ, thời điểm của nguyên liệu, sản phẩm và một số yếu tố khách quan như thiên tai, hỏa hoạn, thiếu điện, thiếu nguyên liệu, sự cố kỹ thuật của dây chuyền sản xuất.
Khi tổ chức làm thêm từ trên 200 giờ đến 300 giờ/năm, người sử dụng lao động phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan chuyên môn về lao động thuộc UBND cấp tỉnh theo quy định.
Doanh nghiệp có thể bị phạt tới 50 triệu đồng nếu ép người lao động tăng ca. Ảnh minh họa.
Ép người lao động tăng ca có thể bị phạt tới 50 triệu đồng
Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10.9.2026 quy định mức xử phạt mới trong lĩnh vực lao động.
Theo quy định, người sử dụng lao động huy động người lao động làm thêm giờ mà không được sự đồng ý của người lao động, trừ trường hợp đặc biệt theo Bộ luật Lao động, hoặc tổ chức thời giờ làm việc bình thường vượt quy định, bị phạt từ 20-25 triệu đồng đối với cá nhân.
Doanh nghiệp, tổ chức vi phạm bị áp dụng mức phạt gấp 2 lần mức phạt đối với cá nhân. Vì vậy, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 40-50 triệu đồng đối với hành vi ép người lao động làm thêm giờ trái quy định.
Đáng lưu ý, việc người lao động đã từng đồng ý làm thêm trong một thời điểm không có nghĩa doanh nghiệp có thể mặc nhiên yêu cầu người lao động tăng ca trong mọi trường hợp. Việc làm thêm vẫn phải bảo đảm các điều kiện và giới hạn về thời giờ làm việc theo pháp luật.
Một số trường hợp người lao động không được từ chối làm thêm
Bên cạnh nguyên tắc phải có sự đồng ý, Bộ luật Lao động cũng quy định một số trường hợp đặc biệt mà người sử dụng lao động có quyền yêu cầu người lao động làm thêm vào bất kỳ ngày nào và người lao động không được từ chối.
Đó là trường hợp thực hiện lệnh động viên, huy động bảo đảm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh; hoặc thực hiện công việc nhằm bảo vệ tính mạng con người, tài sản trong phòng ngừa, khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm và thảm họa. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng nếu công việc có nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe của người lao động theo pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.
Vượt giới hạn làm thêm, không bảo đảm thời gian nghỉ cũng bị xử phạt
Nghị định 283/2026/NĐ-CP cũng xử phạt người sử dụng lao động nếu không bảo đảm thời gian nghỉ trong giờ làm việc, nghỉ chuyển ca hoặc huy động người lao động làm thêm vượt quá giới hạn pháp luật cho phép.
Mức phạt đối với cá nhân được xác định theo số lượng người lao động bị vi phạm: từ 5-10 triệu đồng nếu vi phạm từ 1-10 người; 10-20 triệu đồng với 11-50 người; 20-40 triệu đồng với 51-100 người; 40-60 triệu đồng với 101-300 người và 60-75 triệu đồng với từ 301 người trở lên. Với tổ chức, doanh nghiệp, mức phạt bằng 2 lần mức phạt đối với cá nhân.
Ngoài ra, hành vi không thông báo bằng văn bản cho cơ quan có thẩm quyền khi tổ chức làm thêm từ trên 200 giờ đến 300 giờ/năm cũng có thể bị phạt từ 2-5 triệu đồng đối với cá nhân, và mức phạt đối với tổ chức được tính gấp 2 lần.
Đối với người lao động, khi thường xuyên phải tăng ca, cần chủ động theo dõi số giờ làm thêm theo ngày, tháng và năm; lưu giữ bảng chấm công, lịch làm việc, tin nhắn hoặc các tài liệu liên quan. Đây là cơ sở quan trọng để kiểm tra việc doanh nghiệp thực hiện đúng quy định về thời giờ làm việc, nghỉ ngơi và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
